Cách chọn aptomat cho từng khu vực trong nhà

Aptomat để làm gì — và khi nào nó vô dụng?

Aptomat có một nhiệm vụ duy nhất: tự ngắt điện khi dòng vượt ngưỡng an toàn — do quá tải hoặc ngắn mạch. Nhưng tôi phải nói thẳng: rất nhiều tủ điện tôi từng mở ra, aptomat gần như vô dụng, vì được chọn sai.

Aptomat vô dụng khi dòng cắt của nó lớn hơn khả năng chịu đựng của dây. Ví dụ dây 1.5 (chịu ~10–15A) nhưng gắn aptomat 32A: dây đã bốc khói mà aptomat vẫn chưa đạt ngưỡng nhảy. Lúc đó aptomat chỉ còn là… công tắc đắt tiền.

Nguyên tắc: aptomat bảo vệ dây, không phải bảo vệ thiết bị

Chọn aptomat theo thứ tự sau:

1. Tính tổng công suất thiết bị trên lộ đó.
2. Chọn tiết diện dây đủ cho tải (xem bài tiết diện dây điện là gì).
3. Chọn aptomat có dòng định mức nhỏ hơn hoặc bằng dòng chịu đựng của dây, và lớn hơn dòng làm việc bình thường khoảng 20–30%.

Gợi ý theo khu vực trong nhà

Lộ	Dây	Aptomat gợi ý
Đèn chiếu sáng mỗi tầng	1.5 mm²	10A
Ổ cắm sinh hoạt mỗi tầng	2.5 mm²	16–20A
Điều hòa 9.000–12.000 BTU	2.5 mm²	16–20A
Bình nóng lạnh	2.5 mm²	20A loại chống giật (RCBO)
Bếp từ đôi	4.0–6.0 mm²	25–32A
Aptomat tổng	theo dây tổng	40–63A tùy tổng tải

Chống giật: chỗ nào bắt buộc phải có?

Aptomat thường chỉ chống quá tải và ngắn mạch — không cứu được người bị điện giật. Muốn chống giật phải dùng RCBO hoặc RCCB (thiết bị ngắt khi phát hiện dòng rò, thường 30mA).

Những vị trí tôi luôn yêu cầu có chống giật:

• Bình nóng lạnh — vị trí rủi ro cao nhất trong nhà.
• Ổ cắm nhà tắm, khu vực ẩm ướt.
• Máy giặt, máy rửa bát.
• Ổ cắm ngoài trời, ban công, sân vườn.

Lưu ý quan trọng: chống giật chỉ phát huy tối đa khi nhà có tiếp địa tốt. Nhà không tiếp địa thì vỏ thiết bị rò điện vẫn “chờ” người chạm vào rồi mới nhảy — tức là vẫn bị giật một nhịp. Có tiếp địa, điện rò xuống đất ngay và aptomat nhảy trước khi ai kịp chạm.

Ba lỗi phổ biến khi chọn aptomat

1. Chọn dòng càng to càng “khỏe” — ngược lại hoàn toàn: to quá là mất tác dụng bảo vệ.
2. Cả nhà một chiếc chống giật tổng — mỗi lần rò điện nhỏ ở đâu đó, cả nhà mất điện, rồi chủ nhà bực mình… tháo luôn chống giật ra. Đúng ra nên đặt chống giật ở từng lộ rủi ro.
3. Mua aptomat trôi nổi — aptomat giả có thể không nhảy khi cần. Thứ này không nên tiết kiệm.

Kiểm tra nhà đang ở

Mở tủ điện, chụp ảnh các aptomat và ghi lại số ampe in trên từng cái. Nếu anh/chị không chắc chúng có đồng bộ với dây hay không, hãy gửi ảnh cho người có chuyên môn xem — 10 phút kiểm tra có thể tránh được một vụ cháy âm tường.